PROGRAMMA

 

Alessandro Scarlatti                  Stabat Mater

La Gamme

Sopraan                                             Caroline Spanjaard

Alt                                                        Lisinka de Vries

Viool                                                   Ine Mulder, Barbara Vermaas

Clavecimbel                                       Arjan Janson

Gamba                                               Gert Mulder

 

 

 

 

Pauze

 

Domenico Scarlatti                  Stabat Mater

 

Musica Antiqua Delft

Sopraan         Iris de Vette, Wilna Roode,

                        Ineke Baksteen, Lourdes Gallástegui

Alt                    Judith Tegelaers, Marja Zuiderduin

Tenor              Maarten Surtel, Ed Mos

Bas                 Wim Looyestijn, Erik Bleichrodt

Gamba           Ernst Stolz

Theorbe           Margriet Verzijl

Orgel               Renske Ligtmans

Dirigent          Karel Smagge

 

 

 

Het ensemble la GAMME brengt kamermuziek uit de 17e en 18e eeuw ten gehore. Zij doen dit naar de huidige inzichten gebaseerd op musicologisch onderzoek zonder daarin star bepaalde regeltjes toe te passen. Veelmeer is het de bedoeling de muziek weer net zo levendig en fris te laten klinken als vroeger het geval geweest moet zijn. Het gebruik van oude instrumenten of kopieën daarvan en het spelen uit facsimile’s in de oorspronkelijke notatie is daarbij van doorslaggevend belang.

De leden van La Gamme zijn woonachtig in de regio Eindhoven-Helmond. Afhankelijk van het uit te voeren repertoire wordt het ensemble uitgebreid met vocale en/of instrumentale solisten.

La GAMME, opgericht in 1987, trad meerdere malen op in de fringe-serie van het festival Oude Muziek te Utrecht. Individueel werken de leden van la GAMME regelmatig mee aan andere barokconcerten in binnen- en buitenland.

 

Musica Antiqua Delft, een exclusief kamerkoor met een bijbehorend klein instrumentaal ensemble, legt zich vooral toe op oudere muziek, en voert het uit met de daarbij behorende middelen, zoals de toen gebruikte instrumenten en uitvoeringspraktijk. Alhoewel we  muziekwetenschappelijk correct willen werken, schuwen we daarbij menselijke en muzikale emoties bepaald niet. Dat is vooral bij de uitvoering van de Italiaan Monteverdi van belang.

Musica Antiqua Delft is een initiatief van Wim Looyestijn en clavecinist/dirigent Karel Smagge. Musica Antiqua Delft heeft tot nog toe drie programma’s gerealiseerd:

1.      Advent met Heinrich Schütz en tijdgenoten,

2.      In Nomine, een programma van Engelse koormuziek uit de 16de en 17de eeuw,

3.      Psalmen van Nederlandse componisten uit de 16de tot en met de 20ste eeuw.

4.      Monteverdi, Missa a cappella, motetten en madrigalen.

 

 

 

 

Begin van een brief van Domenico Scarlatti aan de Hertog van Huescar in 1752.

 

TOELICHTING : STABAT MATER DOLOROSA

 

Het gregoriaanse Stabat Mater is een sequentia, die vroeger werd toegeschreven aan Jacopone da Todi, maar tegenwoordig denken we dat het uit de 13de eeuw en van Franciscaanse makelij is. Door het Concilie van Trente in het midden van de 16de eeuw werd het zelfs verboden om te worden gebruikt in de liturgie, maar in 1727 werd het opnieuw officieel toegestaan door de paus. Desondanks komen melodie en tekst, niet altijd samen, regelmatig terug in vele composities al vanaf de 15de eeuw. Alle grote componisten als Binchois, Josquin, Palestrina, Lassus, tot en met Gounod, Liszt, Verdi, Dvořák, Poulenc en Penderecki hebben een Stabat Mater gecomponeerd.

 

Vader en zoon Scarlatti hebben ook beiden deze tekst gebruikt. Alessandro Scarlatti was rond 1700 een van de meest gevierde operacomponisten in Europa, een meester, naar wie bijna alle jonge componisten uit het gehele Europa gingen om hun opleiding af te ronden. Zijn zonen en dochters hadden zijn muzikale talenten geërfd en blonken allen uit als componist of als zanger. Alessandro werkte in Palermo, Napels, Rome, Bologna, Linz en München. Maar Rome was uiteindelijk zijn thuisbasis, waar hij bovendien samenwerkte met Stradella, Pasquini en Corelli. Zijn opera’s werden geheel Italië, Oostenrijk en Duitsland met veel succes uitgevoerd en werden een voorbeeld voor de generaties operacomponisten na hem. Het Stabat Mater van Alessandro Scarlatti werd jaarlijks in Napels in de passietijd uitgevoerd tot die in 1736 vervangen werd door het beroemde Stabat Mater van Pergolesi. Het bestaat uit 18 delen, waaronder 5 duetten. De 2 solisten (sopraan en alt) worden begeleid door 2 violen en basso continuo. Zoals verwacht van een operacomponist is het werk bepaald dramatisch te noemen. De harmonieën zijn stoutmoedig en de affecten schrijnend wanneer de tekst daarom vraagt. Niet voor niets werd Alessandro in Italië de vader van de harmonie genoemd. Het werk vraagt om een gezonde dosis virtuositeit voor alle stemmen en instrumenten.

 

Domenico Scarlatti componeerde zijn 10-stemmige Stabat Mater waarschijnlijk tussen 1715 en 1719 in Rome. Daarvoor had hij in Venetië gestudeerd en gewerkt. Domenico maakt eigenlijk gebruik van de oudere polyfone structuren, maar dan wel zoals die door Lotti en Caldara in Venetië nog steeds werden gebruikt, denk daarbij maar aan de grootse bouwwerken die ze construeerden met hun 6- tot 16-stemmige Crucifixus. Domenico maakt ook gebruik van de basso continuo, obligate instrumentale partijen ontbreken. We horen hier ook harmonieën die die van bijvoorbeeld Palestrina volkomen te buiten gaan: exuberant, maar wel ten dienste van de expressie. Het is verbluffend dat een op zich zo complex monumentaal polyfoon weefsel op de toehoorder zo emotioneel overkomt. Toen Domenico in 1719 naar Portugal ging werd hij daar ook kapelmeester in Lissabon, maar zijn belangrijkste taak schijnt toch het lesgeven geweest te zijn. Zijn voornaamste leerlingen waren prins Antonio en prinses Maria Barbara, die later koningin van Spanje werd. Scarlatti volgde haar als hofmusicus naar Madrid. In zijn Iberische periode componeerde hij zijn 555 sonates voor clavecimbel, die hem bekend hebben gemaakt.